Bewust omgaan met AI in het onderwijs

Kunstmatige intelligentie leeft in het onderwijs. Leerlingen en docenten maken er gebruik van, maar wel op een andere manier. ChatGPT schrijft aan de lopende band werkstukken met een verarming in creativiteit én taal als gevolg. Sommige docenten zien de komst van AI wel als een verrijking. Bijvoorbeeld als het een leerproces kan verbeteren. Het heeft in ieder geval grote invloed op de vorm van het onderwijs, wat ook de rol van de docent en het leerproces van de leerling beïnvloedt. Het is overduidelijk dat er in de (nabije) toekomst alleen maar meer mogelijkheden bijkomen. Denk aan:

• Gepersonaliseerde leerroutes;
• Verdere ontwikkeling van adaptieve online leermiddelen;
• Geautomatiseerde feedback voor leerlingen zonder tussenkomst van een docent;
• Ondersteuning voor docenten om toetsen objectiever en sneller te beoordelen.

AI heeft dus de potentie om veel verrijking te bieden aan het onderwijs. Maar het brengt ook risico’s met zich mee. Waar we kunstmatige intelligentie taken laten overnemen van mensen, moeten we ons goed blijven afvragen wanneer dit wel of niet wenselijk is. Bewustzijn van risico’s rondom het gebruik van AI is daarom van belang in de veranderende onderwijswereld.

Gepersonaliseerde leerroutes

De vorm van AI die volledig nieuwe teksten, afbeeldingen en video kan creëren heet generatieve AI. Het maakt het ontwikkelen van lesmateriaal makkelijker. Denk aan quizzen, opdrachten of zelfs volledige lesplannen. Wanneer je dit koppelt aan gepersonaliseerde leerroutes om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen, kan het ook een rol spelen in leven lang leren. Lesmateriaal gecreëerd met generatieve AI is aangepast aan de individuele behoefte en leerstijl van een leerling. Denk hierbij aan grammatica- en spellingscontrole en oefeningen voor het verbeteren van andere taalvaardigheden.

Met adaptieve leersystemen krijgen leerlingen gepersonaliseerde leerroutes, waardoor ze effectiever kunnen leren en iedereen kan meekomen in het onderwijs. Daarnaast zijn er toepassingen die vakken, zoals natuurkunde of wiskunde, ondersteunen door virtuele omgevingen die zorgen voor een soort praktijkervaring voor leerlingen.

Wanneer je generatieve AI koppelt aan gepersonaliseerde leerroutes, kan het een rol spelen in leven lang leren.

Ook docenten besparen tijd en geven sneller feedback met generatieve AI. Bijvoorbeeld door de automatisering van het beoordelen van bijvoorbeeld toetsen. AI kan hierin een extra controle vormen op het beoordelingsvermogen van een docent, of andersom. In de besluitvorming over het lot van de leerlingen houdt het hier wel op; AI kan (en mag) geen beslissingen nemen met serieuze consequenties, zoals het doorstroomadvies van leerlingen. De inzet van AI heeft dus veel voordelen, maar brengt ook uitdagingen met zich mee. Denk aan een verhoogd risico op discriminatie of het verspreiden van desinformatie. Door docenten en leerlingen hierop te trainen, verlaag je deze risico’s.

Risico op discriminatie

Onvolledige datasets kunnen discriminatie in de hand werken, wanneer er door verkeerde interpretaties ongelijkheid ontstaat in gender of etniciteit. AI kan leerlingen een stempel geven die ze niet snel kwijtraken. We moeten ons dus afvragen of het systeem even toegankelijk en eerlijk is voor iedereen. We weten bijvoorbeeld nog niet goed hoe het systeem omgaat met mensen met een beperking of speciale onderwijsbehoefte. Bij het gebruik van AI-toepassingen in het onderwijs is het dus essentieel om waakzaam te zijn voor mogelijke risico’s bij besluitvorming of op discriminatie. Door docenten, ouders en leerlingen te trainen op bewustwording kun je dit deels ondervangen.

Verspreiding van desinformatie

Een mogelijke tweede bedreiging van kunstmatige intelligentie is de kans op online desinformatie. Hieronder valt onjuiste of misleidende informatie die opzettelijk of onbedoeld online verspreid wordt. Door te werken aan de mediawijsheid van zowel docenten als leerlingen met trainingen, verbetert hun digitale zelfredzaamheid en zijn ze beter in staat om de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van online informatie te beoordelen. Ze schatten informatie dan beter op waarde door kritische evaluatie, het herkennen van desinformatie en het verifiëren van bronnen.

Training en digitale zelfredzaamheid

Voor schoolbesturen is het belangrijk om AI-toepassingen goed te beoordelen en hier goede richtlijnen voor op te stellen. Deze richtlijnen omschrijven de procedures en regels zoals transparantie over datagebruik en stellen welke toepassingen wel en niet gebruikt worden. Het is verstandig om als onderwijsinstelling de discussie te voeren over technologiegebruik. Net als dat werd gedaan over telefoongebruik. Door richtlijnen regelmatig te evalueren en bij te werken, worden mogelijke risico’s geminimaliseerd. De Europese Commissie stelde ethische regelgeving en richtlijnen op die onderwijsinstellingen kunnen gebruiken in hun beleid. Denk hierbij aan privacy, gegevensbescherming, transparantie, verantwoordingsplicht, diversiteit en inclusiviteit.

Het is van belang om toezicht te houden op wanneer leerlingen AI-toepassingen gebruiken en ze te begeleiden in effectief en verantwoord gebruik hiervan. De rol van docenten verschuift daarmee meer richting coach. Training hiervoor is cruciaal, maar voor verantwoord gebruik van AI is ook voor leerlingen regelmatige training belangrijk. Er bestaan al verschillende basistrainingen voor zowel leerlingen als docenten om leren om te gaan met AI.

Wees bereid om te innoveren

AI verandert het onderwijscurriculum. Iedereen binnen het onderwijs dient daarom basale kennis te hebben van kunstmatige intelligentie. Om zo verantwoord gebruik te kunnen blijven maken van de technologie. In de toekomst zullen er steeds meer mensen werken met AI en blijven er veel mogelijkheden bij komen, waardoor AI boeiend en verrassend blijft. Blijf daarom alert en wees bereid om te innoveren in deze snel veranderende wereld.