Het kleurenmodel van De Caluwé en Vermaak (1999) typeert vijf manieren van denken over veranderen in organisaties. Het verandermodel geeft richting en houvast bij het kiezen van een veranderstrategie. In 2013 heeft Huib Koeleman twee kleuren aan het inmiddels veelgebruikte model toegevoegd.

 

 

Volgens De Caluwé en Vermaak is een veranderstrategie gebaseerd op de denkbeelden van één dominante kleur. Iedere denkwijze heeft een eigen ideaal en een eigen valkuil.

 

Veranderstrategie kiezen

Het kleurenmodel biedt inzicht in de complexiteit en de dynamiek tussen verschillende denkwijzen rond veranderen. In het boek ‘Leren veranderen‘ uit 1999 beschrijven veranderkundigen Léon De Caluwé en Hans Vermaak hoe individuen het kleurenmodel kunnen gebruiken om de eigen manieren van denken te relativeren en andere denkwijzen te gaan waarderen. Organisaties en hun leidinggevenden kunnen het model gebruiken om te komen tot een juiste veranderstrategie.

 

Kleurentheorie van De Caluwé & Vermaak (1999)

Elke gedefinieerde denkwijze krijgt volgens De Caluwé en Vermaak een kleur. Iedere kleur kent krachten en valkuilen. Het is belangrijk om te weten dat een kleur niet goed of fout is. Allen kunnen effectief zijn binnen een bepaalde context. De juiste veranderstrategie is sterk afhankelijk van specifieke factoren, zoals de organisatiedoelstellingen, de veranderdoelstelling, de heersende organisatiecultuur, de organisatiegrootte en de organisatiestructuur. De veranderkleuren van de Caluwé en Vermaak zijn:

 

Rood: beloningsstrategie

Kenmerkend: belonen en straffen, gedragsgericht. Communicatie gericht op overreden. Gewenst gedrag stimuleren met enthousiasmerende acties en in vooruitzicht stellen van beloningen. Individuele gesprekken voeren met duidelijkheid over positieve en negatieve consequenties.

 

Blauw: geplande strategie

Kenmerkend: top down, projectmatig en oplossingsgericht. Communicatie gericht op overtuigen; beïnvloeden van houding en gedrag door kennis over te dragen en doelen toe te lichten.

 

Geel: onderhandelstrategie

Kenmerkend: onderhandelen en coalities vormen, gericht op compromissen. Door middel van inspraakbijeenkomsten en werksessies verandernoodzaak duidelijk maken, doelen vaststellen en hier met sturing van experts mee aan de slag gaan.

 

Groen: leerstrategie

Kenmerkend: elkaars ervaring en expertise benutten. Faciliteren van kennisdelingsstructuren en –bijeenkomsten, trainingen, cursussen. Geven van onderlinge feedback stimuleren en ruimte bieden voor experimenteren.

 

Wit: transformatiestrategie

Kenmerkend: visionair en toekomstgericht. Samenwerken, gericht op betekenis geven. Veel onderlinge communicatie (gesprekken, brainstorms) leidt tot interactie en uiteindelijk verandering.

 

Verrijking door Koeleman (2013)

In 2013 heeft veranderspecialist Huib Koeleman het bekende model van De Caluwé en Vermaak uitgebreid. In het boek ‘Interne communicatie bij verandering‘ uit 2013 beschrijft Koeleman twee aanvullende veranderkleuren, namelijk:

 

Paars: machtstrategie

Kenmerkend: vanuit de top (af)dwingen, doelgericht. Duidelijkheid over de interventies. Intern ‘verkopen’ door op de zeepkist te gaan staan.

 

Oranje: ontwikkelstrategie

Kenmerkend: bottom-up, probleemgericht, dialoog aangaan en co-creatie. In gemengde teams nadenken over oplossingen voor het probleem. Teams krijgen ruimte om met deze oplossingen aan de slag te gaan.

 

De veranderkleuren toepassen

De veranderkleuren van De Caluwé & Vermaak en Koeleman bieden een uitstekend framework om te bepalen welke soort veranderstrategie passend is bij de beoogde verandering en de context waarbinnen de verandering moet plaatsvinden. Het is daarmee met name geschikt als handvat om richting te bepalen, waaruit gerichte interventies worden ontwikkeld. Het is daarmee geen stappenplan voor het uitvoeren van verandering. Daarnaast is het model vooral toepasbaar als richtinggevend instrument, maar zal niet iedere context volledig onder één van de zeven kleuren passen. Veranderkundigen beargumenteren daarom dat het een mix van twee veranderkleuren in sommige situaties betere aansluiting vindt.