Archief

‘Dutzt' u mee?

Sylvie van der Vaart veroorzaakt een ware cultuurshock in Duitsland. Als presentatrice van diverse RTL-programma's tutoyeert dé mediavrouw van 2010 er lustig op los. Dat zogenoemde ‘dutzen' wordt lang niet door alle Duitse kijkers gewaardeerd. Sylvie voelt zich ‘verbonden met het publiek' en ‘een typische Nederlandse'. Met name dat laatste wordt onderschreven door de kritische Duitse media. Kennis over normen en waarden van andere culturen kan cruciaal zijn om bij interculturele communicatie niet direct afgeserveerd te worden. Maar om echt sensitief te zijn voor het referentiekader van de ander, is het minstens zo belangrijk helder te hebben wie je zelf bent en hoe je overkomt.

Iedereen weet dat er cultuurverschillen bestaan tussen Nederland en Duitsland. Goede kennis van cultuurverschillen is belangrijk. Al was het alleen maar om een goed gesprek te kunnen voeren, zonder de gesprekspartner onbedoeld te schofferen. Laat staan bij het ontwikkelen van een internationale reclamecampagne of bij de incorporatie van een buitenlands bedrijf.

U en ik
Zoals blijkt uit het voorbeeld van Sylvie, kunnen culturen verschillen op het gebied van aanspreekvormen. Het gevaar schuilt in het achteloos toepassen van het eigen systeem van communiceren. In Scandinavische landen en Oost-Europa wordt tutoyeren onder zakelijke relaties geaccepteerd, maar in landen als Frankrijk, België en Duitsland niet. Sterker nog: bij het aanspreken van een Duits persoon in het bezit van een academische titel, die in Duitsland bij de familienaam hoort, zou Sylvie deze titel volledig uit moeten te spreken: “Gutentag, Frau Professor Doktor Müller”.

 

Culturele sensitiviteit
Kennis over de andere cultuur is belangrijk om geen basale fouten te maken in interculturele communicatie. Net zo belangrijk is (inter)culturele sensitiviteit: hoe gedraag je je ten opzichte van mensen met een andere culturele achtergrond? Het stelt je in staat op respectvolle wijze rekening te houden met het referentiekader van de ander en zorgt dat niet wordt vastgeklampt aan stereotypen. Nederlanders denken onterecht dat Duitsers geen Engels spreken en Duitsers veronderstellen meertaligheid bij Nederlanders. Met culturele sensitiviteit wordt het contact een stuk pragmatischer. Je kunt je verplaatsen in de ander en stemt je gedrag zo goed mogelijk af op kennis over de ander en op de eigen waarneming. Dit zorgt voor acceptatie en verschaft een basis voor samenwerking.

Zelfkennis
De kern van culturen wordt gevormd door waarden. Die zijn leidend voor het handelen: waarden bepalen wat men goed vindt en wat slecht. Wat wel en niet mag. Iedereen binnen een cultuur is dus min of meer mentaal geprogrammeerd om zich op een bepaalde manier te gedragen. Kennis daarvan is belangrijk bij interculturele communicatie. Openstaan voor het referentiekader van de ander ook. Maar voor een goede inschatting van mogelijke culturele obstakels gaat het gaat het niet alleen om kennis van normen en waarden die in andere cultuur gelden. Ook zelfkennis is in mijn ogen minstens zo belangrijk; weten wie je zelf bent en hoe jouw gedrag kan overkomen op een ander. Om dit belang nog eens te onderschrijven: het is welbekend dat 80% van een corporate imago wordt verklaard door het gedrag van de betreffende organisatie. Dit principe is ook op individuen van toepassing: iemands beeldvorming wordt in grote mate gereguleerd door zijn of haar gedrag. Het bewustzijn van je eigen gedrag maakt het imago dus beïnvloedbaar.

Sylvie
Laat ik het een beetje opnemen voor Sylvie. Duitsers tutoyeren alleen hun familie en beste vrienden. Dat wist Sylvie niet. Vandaar mijn oproep: zeer gewaardeerde Oosterburen, zou u wellicht een klein beetje meer culturele sensitiviteit voor onze Sylvie kunnen opbrengen?

Roderik Wijkstra – Communicatieadviseur BOOM