Een goed gesprek over issues
Gedeelde taal onmisbaar in omgevingsmanagement
Strategisch omgevingsmanagement
Strategisch omgevingsmanagement draait om het actief en bewust managen van de relatie tussen een project en de omgeving. Idealiter begin je met een sessie waarin je ophaalt wat er speelt in de omgeving en welke issues er zijn. Zo’n sessie vraagt veel tijd van een grote groep mensen. Je wilt dus sturen op goede input, zodat er ook goede output uit de sessie komt: een scherp beeld van de belangrijkste issues en stakeholders in een omgevingsproces. Met gedeelde taal en praktische werkvormen kun je richting geven aan zo’n sessie.
Start met issues
In veel omgevingsprocessen begint men met een stakeholderanalyse. Logisch, zou je denken: je wilt weten met wie je te maken hebt in deze specifieke omgeving. Maar in strategisch omgevingsmanagement werkt het net wat anders. Daar draait het eerst om wát er speelt, niet om wie er iets van vindt. Door te starten met identificeren van issues en deze scherp te onderscheiden van standpunten en belangen, ontstaat structuur en ruimte voor een objectiever gesprek. Het maakt helder waar het gesprek over moet gaan, waarom en met wie.
Gedeelde taal is onmisbaar
Om effectief met elkaar te praten over issues, standpunten en belangen, is het cruciaal dat we weten waar we het over hebben. Letterlijk. Deze drie begrippen worden namelijk lang niet altijd op dezelfde manier gebruikt. De één presenteert issue die te breed geformuleerd is, de ander deelt een issue terwijl het eigenlijk om een mening gaat. Het gevolg? Gesprekken worden warrig en waardevolle informatie is na een werksessie nog moeilijk te ordenen.
Verduidelijken van de drie definities is daarom hét startpunt van iedere strategische sessie die wij begeleiden in omgevingsvraagstukken. Nog voor je inhoudelijk input gaat ophalen over de begrippen in een sessie. Dit maakt gesprekken niet alleen overzichtelijker, maar ook inhoudelijker én constructiever. Je voorkomt ruis, verkleint de kans dat mensen langs elkaar heen praten en versnelt het proces richting samenwerking of besluitvorming.
- Issue: Een probleem of kans waar discussie over is en spanning op zit.
- Standpunt: De positie of mening van iemand over een issue. Dit kun je stellig verwoorden als ‘ik ben voor…’ of ‘ik ben tegen’…
- Belang: De onderliggende reden waarom iemand voor- of tegenstander is van een issue.
De begrippentrein
Om verwarring over deze begrippen te voorkomen, ontwikkelde BOOM een eenvoudige en effectieve werkvorm: de begrippentrein. Deze metafoor helpt deelnemers om te oefenen met het onderscheiden van issues, belangen en standpunten. De trein rijdt symbolisch door de omgeving – langs de stakeholders aan tafel – en verzamelt onderweg wagons: issues, standpunten en belangen.
De werkvorm werkt als volgt: de gespreksleider introduceert een fictief issue. Een deelnemer formuleert vervolgens een standpunt over dat issue. De volgende deelnemer benoemt een onderliggend belang bij dat standpunt. Daarna wordt een nieuw fictief issue ingebracht, en start het treintje opnieuw. Zo oefenen deelnemers met het scherp formuleren van de begrippen en ontstaat er een gezamenlijke taal.
Een voorbeeld van een begrippentrein:
- De gespreksleider noemt een issue: “De gemeente overweegt om een groot zonnepark aan te leggen aan de rand van het dorp, waardoor een groen wandelpad verdwijnt.”
- De tweede deelnemer formuleert er een standpunt bij: “Ik vind ik dat het zonnepark er niet moet komen, want dat verandert het landschap te drastisch.”
- De derde deelnemer noemt een onderliggend belang: “Ik vind het belangrijk dat ik mijn hond kan uitlaten in de natuur.”
- De derde deelnemer noemt weer een nieuw issue: “Er wordt een nieuw vakantiepark aangelegd, waardoor er verkeersoverlast kan optreden in het naastgelegen dorp.”
Issues identificeren
Met de begrippen helder, kunnen de belangrijkste issues worden geïdentificeerd. Dat kunnen er flink wat zijn, zeker bij complexe omgevingsvraagstukken met veel stakeholders. Om dat denken over issues te ondersteunen en te structureren, ontwikkelde BOOM een carddeck. Deze kaarten helpen deelnemers om scherp te formuleren wat er speelt, waarom dat belangrijk is en hoe urgent het is. In groepen selecteren en bespreken ze de relevante issues, waarna ze deze gezamenlijk clusteren en ordenen op urgentie. Het gesprek dat daarbij ontstaat is minstens zo waardevol als de uitkomst: deelnemers scherpen hun inzichten aan en komen tot gedeelde prioriteiten. Zo leg je de basis voor een gedragen beeld van de belangrijkste issues.
Van ruis naar ruimte
Strategisch omgevingsmanagement begint dus bij helderheid. Door aan het begin van het proces duidelijke definities te bepalen van issues, standpunten en belangen, leg je de basis voor een gedeelde taal. Dat voorkomt ruis, maakt gesprekken inhoudelijker en zorgt voor een soepeler proces richting samenwerking of besluitvorming. Vanuit die stevige basis kun je ook gericht aan de slag met het bepalen van de relevante issues, het formuleren van een overtuigend omgevingsverhaal en het kiezen van passende participatievormen.
