Het belang van het omgevingsverhaal
Niet harder zenden, maar slimmer sturen
Het verandervliegwiel: richting geven aan verandering
Een omgevingsproces is niet alleen lineair. Je hebt een stuur nodig dat je houvast geeft om mee te bewegen. Daarvoor ontwikkelde BOOM het verandervliegwiel. Het wiel biedt een strategisch kader en helpt om koers te houden in een voortdurend veranderende context. Het vliegwiel bevat de randvoorwaarden die nodig zijn om het omgevingsproces in goede banen te leiden. Elk element in het wiel draagt bij aan de dynamiek en kan worden bijgesteld. De onderdelen beïnvloeden elkaar onderling en verdienen regelmatig aandacht, juist omdat de context waarin een project zich ontwikkelt voortdurend verandert.
Klik op de afbeelding om het model in hoge resolutie te downloaden.
In het vliegwiel vind je onder andere onder andere:
- Het formuleren van heldere doelen en kaders;
- Communiceren en bijstellen van het omgevingsverhaal;
- Oog houden voor belangen en mutual gains;
- Fouten maken en daarvan leren;
- Ondersteunen van initiatieven uit de omgeving;
- En het continu monitoren van het sentiment, evalueren en bijsturen van strategie, interventies en opbrengst.
Deze uitgangspunten maken het mogelijk om inhoudelijk sterk te communiceren én veranderkundig te sturen. Juist dat maakt het verandervliegwiel sterker dan klassieke modellen die uitgaan van vaste fasen of participatieladders. In plaats van lineair vooruit te bewegen, biedt het vliegwiel houvast in een veranderend veld. Het helpt om steeds opnieuw de juiste strategische vragen te stellen. En dat is precies wat nodig is als je werkt aan een ontwikkeling die invloed heeft op mensen, hun omgeving en de toekomst.
Van issues naar betekenis
Een belangrijk uitgangspunt in onze aanpak is het werken vanuit issues. Omgevingsmanagement begint bij luisteren, niet bij zenden. Niet bij het bouwen van een website of het organiseren van een informatieavond. Maar bij het begrijpen van wat er speelt. Daarom zetten we in onze aanpak de issues centraal. Dat zijn geen meningen of klachten, maar diepere maatschappelijke vragen die leven in de omgeving. Wat maakt mensen ongerust? Waar zitten verwachtingen, zorgen of frustraties? Welke vragen worden gesteld, hardop of juist tussen de regels door? En hoe raken die aan de opgave? Als die issues helder zijn, ontstaat de mogelijkheid om te sturen vanuit betekenis.
Issues vormen het hart van het omgevingsproces. Ze geven richting aan de dialoog, bepalen waar spanning zit, maar ook waar kansen liggen. Door per issue een redeneerlijn te ontwikkelen, ontstaat er een stevig fundament voor het omgevingsverhaal. Een kapstok voor alle communicatie en participatie die volgt. Het werken vanuit issues voorkomt dat je verzeild raakt in een verzameling ad-hoc-uitingen. Het biedt structuur en ruimte om verhalen te laten aansluiten bij wat er leeft, zonder de strategische lijn uit het oog te verliezen.
Het omgevingsverhaal als kompas
Een goed omgevingsverhaal doet meer dan communiceren. Het positioneert. Het maakt zichtbaar wat er op het spel staat, waarom een initiatief nodig is, en hoe de omgeving daarin betekenis kan krijgen. Het biedt een gedeeld referentiekader voor beleidsmakers, communicatieadviseurs, bestuurders en inwoners. Daarmee krijgt het verhaal een dubbele functie. Het helpt de omgeving om te begrijpen waar het project over gaat. En het helpt de organisatie om keuzes te maken, prioriteiten te stellen en in de uitvoering consistent te blijven. In een omgeving waarin belangen snel kunnen verschuiven, biedt het verhaal continuïteit.
Een voorbeeld: een koepelverhaal dat alle issues adresseert
Een oud bedrijventerrein wordt herontwikkeld tot gemengd woon-werkgebied, een uitdagende binnenstedelijke gebiedsontwikkeling. De plannen zijn ambitieus en de omgeving is kritisch. Er zijn zorgen over de betaalbaarheid van wonen, over het verdwijnen van de industriële identiteit, over de toename van verkeer en over kansen voor de wijkbewoners.
In dit voorbeeld worden vijf dominante issues benoemd:
- Betaalbaarheid van wonen
- Toegankelijkheid van het gebied voor huidige bewoners
- Verkeers- en parkeerdruk
- Verlies van industriële identiteit
- Werkgelegenheid voor de wijk
Per issue bouwen we na een analyse van het issue een redeneerlijn: wat is de kern van de zorg, welke boodschap past daarbij, en hoe wordt die verder toegelicht? Die redeneerlijnen vormen samen het omgevingsverhaal. Wanneer je in het beknopte omgevingsverhaal de belangrijkste issues adresseert geef je richting aan de manier waarop je werkt aan de ontwikkeling. En het beste komt nog: met zo’n koepelverhaal laat je onmiddellijk zien dat je de omgeving hebt gehoord.
De herontwikkeling van het oude bedrijventerrein tot een dynamische plek om te wonen en te werken brengt kansen en uitdagingen met zich mee. Een belangrijk aandachtpunt in de ontwikkeling van deze plek is de betaalbaarheid van de woningen, ook voor mensen met een kleinere portemonnee. Maar ook de huidige bewoners hebben zorgen. Daarom zorgen we ervoor dat zij gemakkelijk toegang hebben tot het nieuwe gebied, zonder dat zij zich buitengesloten voelen. Meer mensen en meer bedrijven betekent meer verkeer en een hogere parkeerdruk. We plannen slimme infrastructuuroplossingen om de verkeersstroom te verbeteren en voldoende parkeergelegenheid te bieden. Ook andere mobiliteitsoplossingen zoals deelauto’s, een goede OV-verbinding en fietspaden horen daarbij. De industriële identiteit van het gebied blijft; dit is een stoere wijk met een uniek karakter en dat houden we zo. Het gebied geeft nieuwe werkgelegenheid en stimuleert de lokale economie door nieuwe banen voor de bewoners in het gebied.
Niet zenden, maar sturen
Een veelgemaakte fout is dat communicatie pas op gang komt als het plan er ligt. Alsof je achteraf nog een sausje over de inhoud kunt gieten. Maar juist in de fase waarin de plannen nog vorm krijgen, is het belangrijk om al te werken aan het verhaal. Niet als eindproduct, maar als onderdeel van het proces. Het omgevingsverhaal is geen communicatiemiddel, maar een sturingsinstrument. Het maakt zichtbaar waar ruimte zit, waar spanning ligt en waar je keuzes moet maken. En dat maakt het onmisbaar in het krachtenveld waarin projecten tot stand komen.
Wie werkt met het verandervliegwiel én met een strategisch opgebouwd omgevingsverhaal, beschikt over de juiste instrumenten om richting te geven in een omgeving die altijd in beweging is. Niet door harder te zenden, maar door slimmer te sturen.
