Innovatieve cultuur noodzakelijk voor maatschappelijke vernieuwing

De corporates zien duidelijk het belang in van innovaties. Om hun voorsprong op de concurrentie te behouden, marktaandeel te verkrijgen of nieuwe markten te veroveren. In de niet-commerciële wereld voelen organisaties deze noodzaak niet zo direct. En dat terwijl de noodzaak voor vernieuwing bij non-profit en overheidsorganisaties juist groter is dan ooit.

We kampen in de wereld met thema’s die zo nieuw, complex en meerduidig zijn, dat ze met gebruikelijke methodes, denkwijzen en processen niet zijn op te lossen. Het gaat in de niet-commerciële wereld niet zozeer om technische innovatie, maar vooral om ‘systeeminnovatie’. Geen kleine verbeteringen, maar een complete vernieuwing van het systeem, ook wel sociale innovatie genoemd. Want, Einstein zei het ooit al eens treffend: “Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg”.

Nieuwe collectieve mindset

Deze systeemverandering vereist een heel andere manier van werken en vooral van sámenwerken. Een compleet nieuwe mindset en een houding die veel meer open en inclusief is. Uitnodigend om samen te werken aan complexe uitdagingen. Daar ligt voor veel organisaties een uitdaging. Ze hebben nog niet de organisatiecultuur, waarbinnen dit vernieuwende denken tot bloei kan komen. Voordat ze met (sociale) innovatie aan de slag kunnen, moeten ze eerst een omgeving ontwikkelen waar ruimte is voor creativiteit en nieuwe ideeën: een innovatieve cultuur.

Het gaat niet om het binnenhalen van kennis, maar om het verkrijgen van een andere, collectieve mindset.

Menig organisatie huurt daarom innovatieve expertise in. Maar er is steeds meer noodzaak deze kwaliteiten zelf in huis te hebben. Immers, het gaat niet om het binnenhalen van kennis, maar juist om het verkrijgen van een andere, collectieve mindset. Daar ligt de grootste uitdaging.

Denken als Andrès uit ‘La Casa de Papel’

Een van de hoofdrolspelers in de Netflixserie La Casa de Papel, Andrès, verwoordt mooi welke mindset nodig is om te komen tot verrassende ideeën: “Ik geloof in optimistische, hoopvolle wetenschap. Daarom kies ik er bewust voor te denken als een kind en daar ben ik trots op. Alleen door opzettelijke onvolwassenheid, kun je grootse dingen bereiken. Dingen die andere, volwassen mensen nooit kunnen bereiken. Ze kunnen het zich namelijk niet voorstellen, omdat ze te verstandig zijn”.

Ook de Pippi Langkous-mentaliteit wordt vaak geroemd: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk wel dat ik het kan”. Het draait allemaal om denken zonder remmingen. Eerder de mogelijkheden dan de beperkingen zien en het geloof en vertrouwen dat je alles kunt, zolang je maar wilt. En het gewoon doen. Kinderen voelen hierin geen remmingen. Jonge kinderen zijn niet voor niets het meest creatief. Ons jeugdige denken is vaak gaandeweg verloren geraakt. Je moet als volwassene sterk in je schoenen staan om het kind in jezelf te laten overleven. Want de wereld conditioneert ons van nature om altijd goed doordacht, verstandig te handelen en vooral geen fouten te maken. Maar voor de verregaande, incrementele en vooral voor disruptieve vernieuwing die we nodig hebben, is juist deze compleet andere manier van denken en handelen noodzakelijk.

In niet-commerciële organisaties gaat er vaak veel aandacht uit naar registreren, regels volgen, sluitende begrotingen maken, protocollen naleven en verantwoording afleggen. Dat laat doorgaans weinig ruimte voor creatief denken en experimenteren. Zijn mensen die niet gekozen hebben voor de commerciële sector dan minder innovatief? Zeker niet! Het zijn vooral de processen, de governance en de cultuur die in de weg staan.

De 10 succesfactoren van een goede innovatiecultuur

Hoe zorg je er dan toch voor dat er een cultuur ontstaat waarin innovaties wél tot stand komen? Waar mogelijkheden en uitdagingen tijdig worden gesignaleerd? Waar men los kan komen van de status quo door ruimte te hebben voor omdenken, ‘from scratch’ beginnen en out-of-the-box denken? Hoe zorg je ervoor dat mensen zich veilig voelen om zich uit te spreken en dat men fouten dúrft te maken? Bij BOOM hebben we daar 10 succesfactoren voor ontwikkeld:

1. Gebruik diversiteit en inclusie als fundament.

Immers: hoe meer mensen, hoe meer goede invalshoeken. Vooral als er meer diversiteit is. Qua afkomst, geslacht, opleiding, werkervaring, levenshouding et cetera.

2. Geef de creativiteit van medewerkers de ruimte.

Veel organisaties stappen in de valkuil dat ze afbakenen binnen welke kaders men mag nadenken over problemen of innovatie. Laat dat vrij. Dan kom je tot verassende, betere oplossingen.

3. Zorg voor tijd, budget, structuur en empowerment voor innovatie.

Het heeft totaal geen zin om aan de slag te gaan met innovatie als medewerkers het aan de randen van de dag ‘erbij’ moeten doen zonder mandaat en budget. Sterker nog: dat kan demotiverend werken. Zie ook de 10 succesfactoren bij verandertrajecten.

4. Verbind binnen met buiten.

Laat de binnen- en buitenwereld vrijelijk ideeën en kennis uitwisselen voor meer en betere ideeën. Zoek de samenwerking, intern én extern.

5. Co-creëer buiten kokers.

Werk intern meer samen met andere afdelingen en extern met verschillende organisaties. Bouw actief aan een verbindend ecosysteem.

6. Creëer een sfeer van openheid, vertrouwen en (faal)veiligheid.

Zorg dat men betrokken is en stimuleer leerzame mislukkingen: “Wat hebben we veel geleerd!” in plaats van “Dit project is mislukt”. Beloon niet alleen degenen die succes boeken, maar ook zij die de risico’s nemen en niet altijd de beoogde doelen halen, maar wel veel inzicht hebben verkregen.

7. Zet elkaar aan tot actie en experimenteren.

Innovatie is een idee dat tot stand is gebracht. Het is dus de combinatie van denken en vooral dóen, realiseren. Anders blijft het bij een idee.

8. Faciliteer het leerproces.

Innoveren kun je leren. Zorg voor innovatiekennis en -vaardigheden. Leid mensen op in creatief denken en handelen. Leer hen denkwijzen aan voor het oplossen van complexe, meerduidige problemen. En zorg voor kennis van innovatieprincipes, -processen en -technieken.

9. Haal expertise in huis.

Neem mensen aan die zijn opgeleid in innovatietechnieken en er ervaring mee hebben. Innovatie-experts. Meng vervolgens oude en nieuwe kennishouders in een creatieve smeltkroes.

10. Zorg voor procesdiscipline.

Als laatste genoemd, maar zeker niet onbelangrijk. Natuurlijk is het een creatief proces, maar dat wil niet zeggen dat een laissez-fair-benadering het beste werkt. Zorg voor voortgang, terugkoppeling en tussentijds resultaat (ook al zijn het leerresultaten).

Van innovatieve cultuur naar sociale impact

Om oplossingen te vinden voor hedendaagse uitdagingen, hebben we systeeminnovatie nodig. Maatschappelijke vernieuwing is daarmee een taak van ons allemaal. Voor de grote multinational, maar bijvoorbeeld ook voor een kleine school of een plattelandsgemeente. Het is een verantwoordelijkheid die we allemaal delen en waar we allemaal aan kunnen bijdragen. Dat begint bij het faciliteren van een innovatieve cultuur. Want als we allemaal creatiever denken én doen, kunnen we tot impactvolle oplossingen komen die onze maatschappij écht een stap verder brengen.