Strategisch samenwerken in omgevingsmanagement
Samen op zoek naar win-win
Als omgevingsmanager stap je vaak op een rijdende trein. Soms is dat een tuffende stoomlocomotief die gemoedelijk voorbij rolt. Erop springen is dan een kleine moeite. Maar meer dan eens heb je te maken met een voorbijrazende TGV en als je niet snel genoeg bent, loop je al achter de feiten aan.
De vergelijking met een rijdende trein is zo treffend omdat je altijd terechtkomt in een werkveld dat al langer bestaat. Waar alle stakeholders al met elkaar te maken hebben, waar culturen heersen die soms overeenkomen en soms clashen, waar informele lijnen de dienst uitmaken en waar oud zeer of onderbuikgevoelens een grotere rol spelen dan in eerste instantie zichtbaar is.
Eerst de issues in kaart brengen
Het is kan daarom helpen om niet direct te gaan schermen met een stakeholderanalyse, maar om eerst in kaart te brengen welke issues er spelen binnen je werkveld. Enerzijds houd je zo automatisch rekening met de onderstroom; een issue is immers per definitie een onderwerp waar spanning op zit. Anderzijds verschilt het per issue hoe je stakeholders kijken naar het onderwerp en zelfs welke stakeholders betrokken zijn. Je stakeholderveld bepalen zonder de issues in kaart te hebben gebracht is dus best inefficiënt.
Carddeck
Maar hoe begin je? Het is aan te raden om de bestaande problemen eerst tegen het licht van een aantal maatschappelijke thema’s te houden. Zit er spanning op de financiën? Vertrouwen? Veiligheid? Een issue beschrijf je zo gedetailleerd mogelijk dus wanneer je weet welke brede thema’s spelen, kun je meer de diepte in. BOOM ontwikkelde een carddeck waarmee je op deze manier je issues verder uitwerkt, gedetailleerd beschrijft en prioriteert.
Het juiste gesprek
Zijn de issues duidelijk, dan is het zaak om de juiste mensen aan tafel te krijgen en het juiste gesprek te voeren. Verschillende issues betekent namelijk ook verschillende stakeholdergroepen. De omgevingsmanager gaat in deze gesprekken op zoek naar de ‘mutual gains’, oftewel de win-win. Win-winsituaties vallen -helaas- niet zomaar uit de lucht in het omgevingsproces. Je zult als omgevingsmanager moeten onderhandelen met de partijen. En dat kan alleen als alle partijen elkaars belangen en standpunten kennen en daarvoor is samen het gesprek voeren essentieel.
Meerzijdig partijdig
Vanwege de spanning op het onderwerp is dat soms lastig. Juist daarom is het als omgevingsmanager belangrijk jezelf te positioneren als ‘meerzijdig partijdig’. Dat wil zeggen: je bent betrokken bij alle partijen en je kunt je inleven in ieder perspectief. Je ziet dus alle belangen en bent in staat die tegen elkaar af te wegen. Dat is wezenlijk anders dan onpartijdig zijn, je bent immers geen scheidsrechter op het voetbalveld die de geldende regels toepast op iedere speler, ongeacht de standpunten en belangen van de verschillende spelers.
Mutual gains approach
Vanuit die meerzijdige partijdigheid kun je op zoek gaan naar de gezamenlijke belangen en meekoppelkansen. Die beiden ook onderhandelingsruimte bieden.
- Een gezamenlijk belang is een belang dat speelt bij meerdere partijen en waar je als omgevingsmanager makkelijk winst kunt behalen. Wel is het zaak om die belangen boven tafel te krijgen.
- Een meekoppelkans is een kans om andere zaken te koppelen aan jouw project. Zo hebben meerdere partijen er voordeel bij.
Meekoppelkans bij de gemeente
Een gemeente werkt aan het autoluw maken van een drukke, doorgaande weg in een woonwijk waar woon-werkverkeer doorgaans veel te hard rijdt. Niet iedereen is even enthousiast, want de in de straat gelegen basisschool zit dan maandenlang in de overlast. Tijdens gesprekken met deze school blijkt dat het schoolbestuur graag een veiligere oversteekplaats wil voor leerlingen. Door deze wensen te verbinden aan het project ontstaat een meekoppelkans: de autoluwe straat wordt gecombineerd met de aanleg van een veilige schoolzone. Zo ontstaat een win-winsituatie waarbij de gemeente meerdere belangen tegelijk behartigt en draagvlak voor het project vergroot.
Voordelen van strategisch samenwerken
Deze ‘mutual gains approach’ is voor een omgevingsmanager cruciaal in het samenwerkingsproces. Welke oplossing kan worden bedacht zodat meerdere partijen er baat bij hebben? In het geval van de autoluwe weg hebben zowel omwonenden als de leerlingen, ouders en bestuur van de school baat bij de gemaakte afspraken. Dat kan alleen wanneer je je stakeholders verzamelt rondom de issues, want dan zit je met de juiste mensen aan tafel. En dat creëert uiteindelijk het grootste draagvlak. Het fictieve voorbeeld schets wellicht een ideaalplaatje; de praktijk is vaak weerbarstiger. Maar door mensen en belangen te blijven samenbrengen, creëer je meer eenheid en vergroot je de kans op een goed einde. Ook al gaat dat in het begin niet zo soepel als je zou willen. Dan maakt het uiteindelijk niet uit of je op een tuffende stoomlocomotief of een voorbijrazende TGV bent gesprongen.
