Omgevingsmanagement is altijd maatwerk
Een issue- en stakeholderanalyse voor de Deltaweg in Zeeland
Wanneer de hoofdlijnen van een infrastructureel project bestuurlijk zijn vastgesteld, leven er in de omgeving nog steeds spanningen rond verkeersveiligheid, leefomgeving, geluid en klimaatbeheersing. En hoe dichterbij de uitvoering, hoe meer interesse er uit de omgeving voor het project ontstaat. Terwijl er juist dan minder ruimte is voor onderhandeling. Vroeg betrekken van relevante stakeholders en praten over de onderwerpen die ertoe doen is daarom belangrijk voor een succesvolle uitvoering. Dat begint met het identificeren van issues. Dit is een van de eerste stappen van het SOM-model zoals we dat bij BOOM toepassen: issues voor stakeholders.
“Bij BOOM werken we liefst vanuit de vraag: wat speelt hier echt?”
Issues geven antwoord op de vraag: wat speelt hier echt, waar speelt dat en bij wie? Omgevingsmanagers die dat niet scherp krijgen, belanden in discussies over standpunten: meningen over wat zou moeten. Maar die standpunten zeggen weinig over waarom ze er zijn.
Issuemanagement bij de Deltaweg
Provincie Zeeland pakt de Deltaweg aan. Dit is de weg tussen Goes en Noord-Beveland en is een belangrijke verkeersader in Zeeland. Het is geen homogeen project. De lange weg loopt door meerdere Zeeuwse gemeenten. Verschillende segmenten van de weg kennen eigen kenmerken en uitdagingen. Een generieke omgevingsaanpak levert hier te weinig aansluiting met de issues in de deelgebieden op. Inzoomen op issues per deelgebied en identificeren welke stakeholders in dat gebied belangrijk zijn, levert een op maat gemaakte benaderingsstrategie op. Een aanpak waarbij het juiste gesprek op de juiste plaats met de juiste mensen wordt gevoerd.
Het verschil tussen standpunten, belangen en issues
In de sessie met het projectteam gingen we aan de slag met het onderscheid tussen standpunten, belangen en issues. Na een theoretische uitleg vroegen we het team om “treintjes” te maken.
De eerste deelnemer noemt een standpunt. Bijvoorbeeld: “Er is te veel geluidsoverlast.” De volgende moet een mogelijk belang formuleren: “Ik kan niet meer rustig in mijn achtertuin zitten.” Of: “Ik heb geen goede nachtrust met die herrie.” De laatste in de rij formuleert het eigenlijke issue. Waar gaat het nu echt over? Hier werd het issue: een prettige leefomgeving.
Die treintjes zijn niet makkelijk te maken. Veel professionals zijn gewend om snel mee te bewegen met standpunten. Reageren op wat iemand zegt, vaak inhoudelijk of technisch. Door het denken in issues word je gedwongen om een abstractieniveau hoger te kijken. Dat zorgt ervoor dat je meerdere belangen rondom een issue kunt verzamelen om een integrale oplossing te bedenken die voor iedereen acceptabel is.
Het oefenen met de begrippen brengt veel helderheid. Het gaf het team een gezamenlijke taal om niet alleen te praten over oplossingen, maar over betekenis. En dat maakt het verschil in de gesprekken die daarna volgen.
Annelies Gras
Differentiëren per wegvak
In de analyse splitsten we de route op in zeven wegvakken, gekoppeld aan zes dominante issues. Per wegvak ontstond inzicht in:
- welke kansen en spanning er leefde;
- wat de verschillende belangen waren;
- het krachtenveld van stakeholders.
Zo’n fijnmazige aanpak kost wat tijd en energie, maar levert een relevant plan van aanpak op. Het differentiëren levert structuur, overzicht en richting op in het zetten van de juiste vervolgstappen in de omgeving.
Kaders als basis voor dialoog
Wanneer een Voorlopig Ontwerp is vastgesteld liggen de strategische keuzes vast. In de gesprekken die met de omgeving worden gevoerd om van een Voorlopig Ontwerp een Definitief Ontwerp te maken is kaderstellende communicatie een voorwaarde voor een goed omgevingsproces. Kaderstellende communicatie helpt om te verduidelijken:
- wat vaststaat;
- waarover nog gesproken kan worden;
- en welke onderwerpen echt ruimte voor dialoog bieden.
Door dit expliciet te maken, verplaatst het gesprek zich van heronderhandelen naar optimaliseren. Het maakt verwachtingen helder en daarmee het gesprek eerlijker.
“Met heldere kaders verschuiven de gesprekken van heronderhandelingen naar optimaliseren.”
De waarde voor het team
Het tastbare effect van deze aanpak was tweeledig:
- Een gezamenlijke taal binnen het projectteam. Door hetzelfde begrippenkader te gebruiken, ontstond meer samenhang in de interne aanpak.
- Ruimte voor reflectie en focus. Door de externe blik van BOOM en structurering van issues en stakeholders werd helder met welke insteek de vervolggesprekken konden worden gevoerd.
“De methode van BOOM scherpt niet alleen onze analyse, maar zet ons echt aan het denken. Het onderscheid tussen standpunt, belang en issue gaf ons ruimte om scherper te kijken.
Omgevingsmanager Provincie Zeeland
Reflectie: differentiëren en herijken
In veel projecten wordt omgevingsmanagement ingezet zodra plannen zichtbaar worden naar buiten. Maar juist dan loop je risico dat de omgeving reageert op onomkeerbare vastgestelde kaders. Door vroeg in het proces in gesprek te gaan, issues te identificeren en heldere kaders voor de gesprekken te stellen, voer je het juiste gesprek dat past bij de fase van het project. Elke nieuwe fase vraagt om een strategische herijking en een reflectie op issues, stakeholders en de benaderingsstrategie in het vervolg.
Credits voor het beeld bovenaan dit artikel: Provincie Zeeland
Bekijk ook deze onderwerpen
Bekijk het volgende project
Duurzaam werken bij de gemeente Steenbergen
De gemeente Steenbergen is vastberaden om in 2050 een klimaatneutrale organisatie te zijn en heeft...
