Regie loslaten geeft grip op kansengelijkheid
Nationaal programma
Veel steden in Nederland kampen met kansenongelijkheid. Vandaar dat dit thema landelijk veel aandacht krijgt. Het Rijk trekt er met het ‘Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid’ maar liefst 700 miljoen euro voor uit om de kloof te dichten. Breda is als één van de 19 gemeenten aangesloten bij dit programma. Breda heeft echter niet gewacht op het initiatief vanuit de Rijksoverheid. Eerder is een initiatiefgroep met bewoners opgericht die actief de stad in is gegaan om gesprekken te voeren met medebewoners. Op deze manier onderzocht de initiatiefgroep of inwoners van Breda de groeiende tweedeling herkenden, er hinder van ondervonden en bereid waren actie te nemen. Die bereidheid bleek groot. Heidi Buijtels is kwartiermaker bij ‘Verbeter Breda’. Zij benadrukt: “Vanaf het begin was het belangrijkste principe dat er samengewerkt wordt met, door en voor bewoners om kansengelijkheid te bevorderen”.
In 16 buurten van Breda hebben mensen vaker een lager inkomen. Ze leven gemiddeld 5 jaar korter en 15 jaar in minder goede gezondheid. Op de plek waar ze wonen is meer overlast en meer jongeren komen er in de problemen. Serieuze kansenongelijkheid dus.
Verbeter Breda
Het verschil tussen Bredanaars met goede mogelijkheden en stadsgenoten die ze (bijna) niet hebben, wordt alsmaar groter. En die minder kansrijken zijn vaak te vinden in dezelfde buurten. In 16 buurten van Breda hebben mensen vaker een lager inkomen. Ze leven gemiddeld 5 jaar korter en 15 jaar in minder goede gezondheid. Op de plek waar ze wonen is meer overlast en meer jongeren komen er in de problemen. Serieuze kansenongelijkheid dus.
Maar hoe pak je zulke complexe, verweven problematiek aan? Waar begin je? BOOM hielp de gemeente in het proces om in verbinding te komen met alle partijen die een rol kunnen spelen in de verandering. Participatie, stakeholdermanagement, gedragsverandering en goede communicatie met alle stakeholders staan bij de aanpak van Verbeter Breda centraal. En niet te vergeten: omdenken.
Participatie en stakeholdermanagement
Bredase burgers worden op een laagdrempelige wijze betrokken bij het ontwikkelen en uitvoeren van beleid. Door goed naar inwoners te luisteren, wordt duidelijk wat er écht speelt en wat er nodig is op korte en lange termijn. Dit gebeurt bijvoorbeeld met wijkbijeenkomsten, groepsgesprekken en individuele gesprekken. Door bewoners een cruciale rol te geven in de (totstandkoming van de) besluitvorming, komen er ideeën die echte verandering gaan brengen en ontstaat er commitment en draagvlak voor het beleid. Het programmateam van Verbeter Breda onder leiding van burgemeester Paul Depla, bestaat dan ook voor de helft uit Bredanaars die de stad bekijken vanuit bewonersperspectief. Hun stem is van even groot belang als die van de andere vijf teamleden, die bestuurder of professional zijn.
Een andere belangrijke stap is het stakeholderonderzoek en -management. Alle partijen die een rol kunnen spelen in het veranderproces zijn in kaart gebracht. Waar hun kwaliteiten of belangen samenkomen, zijn er verbindingen gelegd en allianties gevormd. Goede communicatie help daarbij. Die communicatie vindt plaats op meerdere niveaus. Naast de procescommunicatie over wat er feitelijk allemaal gebeurt, is er inspirerende en activerende communicatie waarmee een beweging op gang gebracht wordt. Een beweging waarbij iedereen zich kan aansluiten om mee te helpen.
Gedragsverandering en omdenken
Een belangrijk inzicht in Breda is dat het traject niet alleen draait om participatie, plannen maken en daar samen uitvoering aan geven, maar dat de essentie van het programma een algehele gedragsverandering is. Iedereen zal in een andere dan de gebruikelijke mindset moeten komen en een bijdrage moeten leveren. De inwoners van de 16 aandachtsbuurten zelf kunnen niet met de armen over elkaar afwachten totdat het voor hen beter gaat worden; van hen wordt daadwerkelijk actie gevraagd. Dat geldt vanzelfsprekend ook voor alle betrokken partijen en partners, maar zeer zeker ook voor de inwoners in alle andere wijken van Breda. Juist ook hun inzet is nodig. Niet om anderen vanuit hun bevoorrechte positie te helpen, maar door op een gelijkwaardige manier elkaars krachten te zien en te benutten.
Iedereen zal minder vanuit bestaande systemen en processen moeten gaan denken en met out-of-the-box-oplossingen aan de slag gaan. Er zijn experimenten nodig, omdat bestaande manieren om de ongelijkheid tegen te gaan niet hebben gewerkt. Verder moet er volop vertrouwen gegeven worden aan initiatieven; dus zeker niet handelend vanuit wantrouwen en controledrift. Alleen zo komt Breda tot de benodigde sociale innovatie.
Een rijke schooldag
In Breda worden momenteel veel initiatieven ontplooid op het gebied van kansengelijkheid. Een voorbeeld hiervan is het initiatief genaamd “Een Rijke Schooldag”, waarbij leerlingen van groep 3 tot en met 8 van deelnemende scholen twee extra uren aangeboden krijgen voor brede ontwikkeling. Het doorbreken van bestaande systemen vraagt echter tijd. In de komende jaren zal Breda samen met de bewoners hard werken aan het bereiken van langetermijndoelen. Zodat in 2040 het niet meer uitmaakt waar je geboren bent of opgroeit: overal moeten de kansen gelijk zijn.
De gemeente en de politiek moeten de regie dus durven loslaten en het programma als iets van de stad zelf zien. Zodat er nieuwe vormen van samenwerken, aansturing en financiering kunnen ontstaan. Heidi Buijtels licht toe: “In plaats van te streven naar systeemidealen, richten we ons op het inspelen op de huidige behoeften van de bewoners. We stellen onszelf de vragen: ‘Wat is er aan de hand? Wat hebben jullie nodig? En wat kunnen wij doen?’. We passen onze werkwijze aan op basis van de situatie.” Verbeter Breda is daarmee een voorbeeld van een systeeminnovatie.
Initiëren en dan loslaten
Om kansengelijkheid te creëren in een stad zijn participatie, stakeholdermanagement, gedragsverandering, goede communicatie met alle stakeholders en omdenken dus van groot belang. Het is belangrijk om als gemeente niet zelf de kar te willen trekken, maar dit samen met de bewoners en andere organisaties in de stad op te pakken. Door samen aan de slag te gaan, wordt er meer draagvlak en eigenaarschap gecreëerd en uiteindelijk meer bereikt. Wel is het aan de overheid om in eerste instantie het voortouw te nemen en te zorgen voor een open en transparant proces waarbij alle partijen worden betrokken. Daarna is het zaak de regie zo snel mogelijk los te laten, waarmee de gemeente een van de partners wordt. Zo kan er samen, op basis van gelijkheid, gewerkt worden aan de kansengelijkheid in de stad.
Bekijk ook deze onderwerpen
Bekijk het volgende project
Samen maken we Zeeland
